Het einde van Mejuffrouw

Een tijdje geleden boekte ik een vlucht naar Londen. Ryanair vroeg bij mijn boeking naar mijn aanhef: ‘mijnheer’, ‘mevrouw’ of ‘mejuffrouw’. Het verschil is dat een mevrouw getrouwd is, en een mejuffrouw ongetrouwd. Tot daaraantoe dat Ryanair mijn huwelijksstatus wilt weten, maar waarom zijn alle mannen, getrouwd of ongetrouwd, gewoon mijnheer?

Met een vriendinnetje besprak ik mijn frustratie. Zij was commissielid van een corporale roeivereniging. Ze vertelde hierover dat “Het de bedoeling was dat wij na afsluiting van onze mail als dames de e-mail afsloten met mejuffrouw gevolgd door onze voor- en achternaam. Hiervoor had ik er nooit echt over nagedacht, maar in de commissie merkte ik dat het traditie was, al mijn andere vrouwelijke commissie-genootjes deden het ook. Ik heb het nooit willen doen omdat ik niet snapte waarom het nodig was […] dus na een tijdje ben ik ermee gestopt.”

Mannelijke commissieleden hoefden echter niet met jongeheer hun e-mail af te sluiten. “Jongens hoefden niet eens hun aanhef te vermelden, alleen voor- en achternaam. Het verschil ligt dus bij de vrouw, zoals meestal.”

Ik heb nooit veel gedachten gespendeerd aan het invullen van mijn aanhef in formulieren. Net als veel anderen trouwens, wat resulteert in de veelgebruikte Google zoekopdracht ‘mevrouw mejuffrouw verschil’. Waarna, na het verschil te begrijpen, vaak blindelings ‘mejuffrouw’ wordt ingevuld. Terwijl er duidelijk een ongelijkheid tussen man en vrouw zich schuilhoudt in de term.

Zelfs de archaïsche Fransen hebben zes jaar geleden afscheid genomen van het gebruik van mademoiselle in officiële staatsformulieren. De initiatiefnemers van de burgerbeweging hopen dat door hun campagne ‘een vakje teveel’ deze regeling langzaam wordt opgepikt door private instituties. In een tijd waarin op veel formulieren al drie of vier opties voor geslacht staan, moet het einde van ‘mejuffrouw’ toch ook dichtbij zijn in Nederland?

NRC-columnist Frits Abrahams hoopt van niet. Hij schreef al eerder dat hij mevrouw ongepast vindt voor jonge vrouwen. “Want wat is het alternatief voor ‘juffrouw’? Het kan moeilijk altijd ‘mevrouw’ zijn; dat zou betekenen dat je álle jonge vrouwen zo zou aanspreken.” Als er geen alternatief nodig is voor mannen, waarom dan wel voor vrouwen?

In taal verschuilen normen en waarden van een andere tijd

Abrahams meent “als politieke correctheid zich met ons taalgebruik bemoeit, ondervinden we daar hinder van” – een uitspraak waar ik het alleen maar mee oneens kan zijn. In taal verschuilen normen en waarden van een andere tijd en door bewust met taal bezig te zijn, kunnen ongelijkheden afkomstig uit een andere tijdsgeest worden aangepakt. Dit maakt taal een magisch wapen dat dynamisch meeverandert als tijden veranderen.

Mijn poging om mijn beklag te doen aan Ryanair bleek haast onmogelijk. Bij elke manier om de klantenservice te bereiken word je doorgestuurd naar weer een ander formulier. Bij klachtenformulier nummer drie werd mij wederom gevraagd naar mijn aanhef: ‘dr’, ‘sir’, ‘madam’ of ‘miss’. Dus een man krijgt hier zelfs de optie om zichzelf te definiëren tussen hooggeleerd of niet. Dat hielp ook niet mee aan de frustratie.

Het echte einde van mejuffrouw laat nog op zich wachten, maar tot die tijd blijf ik klachtenbrieven sturen en ‘mevrouw’ invullen.